Gregory Rabassa, ruhuna İspanyolca bildiğimiz kelimeler

Ben çocukken dev bir kitaplığımız, milyonlarca kitabımız vardı; babam canım babam, çok okurdu nasıl da okurdu aman tanrım dünyanın en entel ailesiydik ve babam çok okuduğu için ben de çok okumuş sayılırım diye yazıya başlamak isterdim fakat doğru olmaz sanırım. Normal bir kitaplığımız ve Ankaralı eski solcu bir çiftin sahip olabileceği kadar normal sayıda kitaplarımız vardı ve babam da televizyon izlemeyi daha çok severdi bence (sorsanız inkar edecektir). Çocukluğumdan hatırladığım birkaç kitap var, örneğin Marquez’in Yüzyıllık Yalnızlık’ı, çünkü üzerinde memeli bir kadın vardı ve bu küçük yaşta biri için akılda kalıcı olabiliyor. Bir diğer kafamın içinde yer eden kitapsa o zamanlar ismini okuyamadığım ama kapağı sayesinde dikkat çeken Seven Serpents and Seven Moons. Kapağında iki isim vardı, Demetrio Aguilera-Malta ve Gregory Rabassa. Büyüyüp de Latin Amerikan edebiyatına ilgi duyuncaya kadar kitabın iki yazarının olmadığını, Gregory Rabassa’nın o kafar iyi bir çevirmen olduğu için yazarla eşit büyüklükte isminin yazıldığını öğrenemeyecektim. İşte bu yazıda Rabassa’nın geçtiğimiz hafta hayatını kaybedene kadar ne kadar da muhteşem şeyler yaptığından bahsedeceğiz.

New York’ta Hispanik bir aileden gelen Rabassa Latin Amerika’daki büyülü gerçekçilik akımının patlama yaptığı zamanda çevirmen olma şansını yakalamış. Çok sevdiğim Cortazar’ın başyapıtı sayılabilecek, okumanın labirentte kaybolmaya denk geldiği deneysel Seksek romanını İngilizce’ye çevirmiş. Şimdi burada diyebilirsiniz ki “bunlardan bize ne, biz Türkçe çevirileri okuyoruz”, işte bu noktada yayınevlerinin tembelliğini hatırlayalım ve İspanyolca’dan çevirtmek için uğraşıp uğraşmayacaklarını düşünelim. Evet, alacağınız her 62 Maket Seti baskısı Gregory Rabassa’nın çevirisinin çevirisi. Eserlerin çift çeviriye rağmen etkileyiciliğini kaybetmemesi tesadüf olamaz, çünkü Rabassa çevirmenin yeniden yaratma görevine inanmıyor, olabildiğince sessiz ve arka planda kalmaya çalışıyor, bazıları gibi (Elif) aradan kafasını uzatmaya çalışmıyor (Şafak).

Cortazar kendisinden o kadar memnun kalmış ki hemen eşe dosta tavsiye etmeye başlamış. Tabii Cortazar Cortazar olduğu için eşi dostu da Marquez oluyor, böylece saksofon virtüözü Amerika başkanının bile hayatımın kitabı diyeceği Yüzyıllık Yalnızlık ardından bütün dünyaya yayılacağı İngilizce’ye çevrilmiş oluyor. Ve bu şekilde Rabassa da dünyanın en sevilen akımlarından biriyle anılan tek çevirmen, ismi yazarın ismiyle eşit büyüklükte yazılacak kadar mühim biri oluyor. Daha da önemlisi ortamlarda İspanyolca yazılmış bir romandan bahsedilirken “hmm Rabassa mı çevirmiş?” diyerek ukalalık yapmamızı sağlıyor ki bu dünyalara bedel bir şey.

Özel hayatına gelirsek pek bir şey bilmiyorum, eskiden meraklanıp araştırdığımda Cortazar ile pek yakın arkadaş olduğunu, ne kadar tavsiye etsem yetmeyecek Demetrio Aguilera-Malta’nın kendi yaptığı resimlerin duvarını süslediğini, kendisini özellikle seçen Marquez’in ise arkadaşlığa meyilli olduğunu okumuştum. Bence güzel bir olay edebiyat adına “abi şurada ne demek istedin?” denecek bir seviye olması, en azından çeviride bir şey kaybetmediğimizi biliyoruz. Marquez de biliyor olmalı ki çevirilerin orijinallerden daha iyi olduğunu bile iddia edebilmiş. Emir büyük yerden gelince 6 45’in bozmadığı gerçek çevirileri okumak gerek, İspanyolca bilen şanslılardan değilseniz tabii.

4 thoughts

  1. Acaba kendi hiç kitap filan yazmış mı? Çok merak ettim. Nabokov’un Pushkın çevirilerıni de delice merak ediyorum ama okumuyorum tuğla gibi olduğu için. Bari Rabassa okuyayım.

    Liked by 1 kişi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s