Neden evde beynimize elektrik akımı vermemeliyiz?

Beynimize elektrik akımı verme merakımızın altında çok basit bir mantık var: beyindeki sinir hücreleri nöronların, birbirleriyle elektrik sinyalleri üzerinden iletişim kurması. Mükemmel bir dünyada, beyne dışarıdan vereceğimiz cüzi miktarda elektrik akımı sayesinde, istediğimiz bölgedeki nöronların konuşmalarını hızlandırıp, istemediklerimizi susturabileceğiz. Böylece beynimizi hekleyecek, bizim istediğimiz gibi davranmadığında onu zaplayabileceğiz. Bir tuş ile depresyona veda edip, başka bir tuş ile ışık hızında öğrenmeye başlayacağız. Gerçekten mi?

Kafatasına bağlanan elektrotlar sayesinde, beynin doğru akım ile uyarılması – transkranyel doğru akım uyarımı / transcranial direct current stimulation (tDCS) – bir süredir bilim insanlarının gerçekten radarında. Farklı birçok alanda işe yarayıp yaramadığını karınca gibi araştırıyorlar. Avustralyalı bilim adamı Allan Synder’ın geliştirdiği Yaratıcılık Şapkası akılları baştan alan örneklerden. Tabii bütün sonuçlar bu kadar gelecek vadetmiyor, bazıları da dev bir hayal kırıklığı.

Yaratıcılık Şapkası gibi “mucizevi” örnekler tabii ki cin fikirli bazı şirketlerin de ağzını sulandırıyor. Bizim iyiliğimizi düşündüklerinden, herkes bu mükemmel teknolojiden faydalansın, daha hızlı öğrensin, kendini daha iyi hissetsin, stresle mükemmel bir şekilde başa çıksın, yaratıcılığı tavan yapsın diye kendi kendimize uygulayabileceğimiz tDSC cihazlarını pazara sürüyorlar.

Bu işin ticari öncülerinden biri Thync. Aşağıdaki video’yu izleyip de Thync’e sahip olmak istememek mümkün mü? Üstelik sadece 1$ karşılığında Thync’i evimizin konforunda deneyebiliyor, memnun kalmazsak iade edebiliyoruz.

Diğer meşhur şirketlerden biri de Foc.us. Foc.us’tan cihaz değil, adeta beynimizin idaresini satın alabiliyoruz. Genel olarak beyne “azıcık daha” hız aşırttıklarını – overclock – iddia ediyorlar.

Screen Shot 2016-07-10 at 23.29.03

Beyindeki her türlü tıkanıklığı gideren, bir lavobo aç gibi konumlanan ticari tDCS cihazlarından daha da tehlikeli olanı ise DIY tDCS cihazları. Google’dan evde kendi tDCS’nizi nasıl yapabileceğinizi sıradan bir yemek tarifiymişçesine öğrenebilir, kullananların video’larına ve tavsiyelerine ulaşabilirsiniz. Scoth Bride sponsorluğunda, çekirdek çitlerken beyin zaplama keyfi…

tdcsPregnantDepressionStudy

Bilim dünyasının henüz üzerinde hemfikir kalamadığı, ortalıkta az denekle yapılmış birbiri ile çelişen birçok araştırmanın dolaştığı bir konunun buralara kadar gelmesi karşısında dehşete düşen, hali hazırda bu alanda çalışan 40 akademisyen, sonunda dayanamayarak konuyla ilgili açık bir mektup yazdılar. Kelimenin tam anlamıyla bize yalvaran bu mektubun anafikri çok açık: Gözünüzü seveyim, yapmayın. Öne sürdükleri nedenler ise şu şekilde.

Uyarımlar, kullanıcının zannettiğinden daha geniş bir alana etki ediyor. Elektrotlar belli beyin işlevleri hedeflenerek belli beyin bölgelerine bağlanıyor. Doğal olarak da sadece o bölgede etkili olmaları bekleniyor ancak akım düşünülenden daha geniş bir alanda etkili. Yani söz gelimi motor korteksi uyarmayı hedeflerken, komşu korteksleri de meseleye dahil ediyoruz, edebiliyoruz.

Uyarımlar, hali hazırdaki beyin aktivitesi ile etkileşime geçtiği için uyarım esnasında kullanıcının ne yaptığı çok önemli. tDCS’nin aktif ve pasif olan nöronlar üzerinde farklı etkileri var. Bu sebeple uyarım esnasında yatıp uzanıyorsak beynimiz bir şekil, kitap okuyorsak başka bir şekil, derin düşünceler halindeysek bambaşka bir şekilde etkileniyor. Hatta hatta uyarım öncesi ve sonrası yapılanlar bile uyarımın etkisini değiştirebiliyor. Değiştirebiliyormuş. Özetle, bir gün alınan etkinin ertesi gün alınamaması söz konusu.

Bazı bilişsel beceriler, diğerlerinin zayıflatılması ya da kaybedilmesi pahasına destekleniyor olabilir. Hiçbir beyin ağı beyinde tek başına var olmuyor – no network is an island – sürekli birbirleri ile etkileşim ve iletişim halindeler. Ağlardan birini coşturduğumuzu düşünürken, diğerini bozuyor olabiliriz. Mesela Seller ve arkadaşlarının (2015) araştırmasında, tDSC ile beynin frontal bölgesine yapılan uyarımlar, katılımcıların IQ’sunda düşüşe sebep olmuş. Kıssadan hisse kaş yaparken, göz çıkarıyoruz.

Beyin aktivitesinde yaratılan değişimler, hedeflenenden çok daha uzun süre devam edebilir. Uyarımdan 6 ay sonra bile etkilerinin devam edebileceğini gösteren birtakım bulgular söz konusu. İyi sonuçların elde edildiği bir dünyada mükemmel bir haber ama yukarıdaki maddeler düşünülünce, geçmiş olsun.

tDCS parametrelerindeki küçük değişiklikler, büyük farklara sebep olabilir. İşte çünkü bilim.

tDCS’nin farklı insanlar üzerinde farklı etkileri var. tDCS’nin aynı insan üzerindeki etkileri bile böyle farklar gösteriyorken, farklı insanlar üzerinde aynı etkileri yakalayabilmek zaten bir rüya olmalıydı.  

Fayda/zarar rasyosu hastalıkları iyileştirmekle, beyin fonksiyonlarını artırmak açısından bakıldığında birbirinden çok farklı. Söz gelimi majör depresyon için tDCS’nin faydası, zararından ağır basabilir. Ki o durumda bile neden uzmanlar eşliğinde bunu yapmak yerine evde kendi kendimize yapalım ki?  Yok eğer mesele enerji seviyesini yükseltmek ya da stresi azaltmak gibi daha uzun yollarla çözümü olan dertleri, kısayolla halletmekse fayda/zarar rasyosuna yeniden bakmakta fayda var.

Hal böyleyken, bilim insanları tDCS konusunda net bir sonuca varana kadar lütfen ne beyninize ne de başka yerlerinize elektrik akımı vermeyin. İlla beyninizi heklemek, zaplamak ya da hızını aşırtmak için elektrik lazım diye titriyorsanız da kendinizi bilim insanlarının güvenli kollarına bırakın sevgili Mahmutterler. Sellers’lara da denk gelmeden tabii.

Referans:

Wurzman, R., Hamilton, R.H., Pascual-Leone, A., & Fox, M.D. (2016). An open letter concerning do-it-yourself users of transcranial direct current stimulation. Annals of Neurology, 80(1), 1-4.

Sellers, K.K., Mellin, J.M., Lustenberger, C.M., Boyle, M.R., Lee, W.H., Peterchev, A.V., & Fröhlich, F. (2015). Transcranial direct current stimulation (tDCS) of frontal cortex decreases performance on the WAIS-IV intelligence test. Behavioural Brain Research, 290, 32-44.

Yazar: gemiolanbeagle

Neden? İşte çünkü evrim.

7 thoughts

  1. Kesinlikle. Cihazlara böyle havalı havalı filmler çekip, arkasındaki teknolociyi de hissettirecek bir iki laf edince aşırı bilimsel oluveriyorlar.

    Beğen

  2. elektrik enerjisini kullanarak sadece tdcs tedavisi değil ekt gibi tedaviler de yapılıyor. yazı kesin bir dille, yapılan eleştirilerin “evde yapılan ” ve “tdcs” hakkında olduğunu belirtse de ben hakkında bir çok stigmatizasyon bulunana ekt’nin bu gibi tedavilere “benzer olmadığını” ayrıca belirtmek isterim. internette bu bilgilere ulaşıp hastalığı hakkında yanlış birfikire kapılmasın insanlar.

    tdcs cihazlarına gelirsek FDA bu konuda nasıl bu kadar rahat davrandı hala anlamış değilim. hemen her konuda sıkı regulasyonlar getiren FDA bu konuda çok geniş bir hareket ve pazarlama alanı tanıyor bu firmalara…

    yan etkiler ve etkinlik konusunda yapılan eleştiriler ayrı ayrı hak veriyorum. fakat tdcs’nin kliniklerde hekim kontrolünde kullanıldığı ve büyük fayda gören vakalar da var.

    daha fazla ve daha net kanıtlara ihtiyaç duyan ve daha fazla araştırılması gereken bir konu olduğu konusunda hemfikiriz.

    Beğen

  3. elektrik enerjisini kullanarak sadece tdcs tedavisi değil ekt gibi tedaviler de yapılıyor. yazı kesin bir dille, yapılan eleştirilerin “evde yapılan ” ve “tdcs” hakkında olduğunu belirtse de ben hakkında bir çok stigmatizasyon bulunana ekt’nin bu gibi tedavilere “benzer olmadığını” ayrıca belirtmek isterim. internette bu bilgilere ulaşıp hastalığı hakkında yanlış birfikire kapılmasın insanlar.

    tdcs cihazlarına gelirsek FDA bu konuda nasıl bu kadar rahat davrandı hala anlamış değilim. hemen her konuda sıkı regulasyonlar getiren FDA bu konuda çok geniş bir hareket ve pazarlama alanı tanıyor bu firmalara…

    yan etkiler ve etkinlik konusunda yapılan eleştiriler ayrı ayrı hak veriyorum. fakat tdcs’nin kliniklerde hekim kontrolünde kullanıldığı ve büyük fayda gören vakalar da var.

    daha fazla ve daha net kanıtlara ihtiyaç duyan ve daha fazla araştırılması gereken bir konu olduğu konusunda hemfikiriz.

    Beğen

    1. Konuyu bu sebeplerden olabildiğince dar tutmaya çalıştım ancak yine de sebebiyet verebileceği herhangi bir yanlış anlaşılmayı bertaraf edecek bu yorum için teşekkürler. tDSC’nin doğru ellerde ve doğru şekilde oldukça gelecek vadeden, vadedebilecek bir yöntem olduğuna katılıyorum. Biraz sabredersek eminim bilim bu konuda da bizi hayal bile edemeyeceğimiz noktalara taşıyacak.

      Beğen

  4. Tugay, yazını okuduktan sonra bi ara ajanstan arkadaşlarla kurban bayramı kampanya sürecinde acaba bi şoklansak mı diye düşünmedik değil. Çünkü yaratıcılık :)

    Liked by 1 kişi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s