İlk maaşla gelen dertler (ve öneriler)

student-loans

Mezun oldunuz, ilk işinize kabul edildiniz, alkışlarla ilk ayı tamamladınız ve o acı gerçekle yüzleştiniz: sadece 10 günde maaşınızdan geriye kuruşlar kalmış, duvara çentik atarak ay başına gün sayıyorsunuz… Veya girişimci bir ruha sahipsiniz, zaten bordrolu, 9-5 işler de kabus gibi geldiği için kendi işinizi kurdunuz, freelance çalışmaya sevdalandınız. Bu sefer de fark ettiniz ki kira, fatura ödeme tarihleri sabit olsa da müşterinin ödeme yapma tarihi tamamen paşa gönlüne, hava durumuna, gezegenlerin dizilişine filan bağlı. İş hayatına hoşgeldiniz.

Eğitim hayatının güvenli kollarından, kendini-evi-işi çevirmeye geçiş her zaman kolay olmuyor. Bu bocalamayı damarlarında hisseden herkes için para idaresi en temel dertlerden: Maaş yetmiyor, fatura bitmiyor, şimdi eğlenmesek yarın zaten yeni vergi gelecek; bu sefer de tek kuruş birikmiyor. Bir yandan okuyup bir yandan çalışmış, hatta bir yandan da öğrenci evi çevirmişseniz, elbette bu konuya 2-0 önde başlıyorsunuz, tebrikler. Birçok mezunsa bu deneyime sahip değil, düşe kalka yolunu bulmaya çalışıyor. Staj, yaz tatilinde çalışma vb deneyimler olabilir tabii; ama genelde geçinme kaygısıyla yapılan şeyler olmadığından hariç tutuyorum.

Bu dertlere deva olması için, denk gelince “keşke 10 yıl önce duysaymışım” dediğim (öhöm yaşımı hesaplamayın öhööhöhöm) tavsiyeleri buraya dizmek yerine (ki bunun yaşı yok, bazıları burda), balık tutmayı öğreteyim dedim. YouTube bu konuda içerikle dolup taşıyor. Malum, özellikle Amerika’da üniversite eğitimi devasa borç demek; yirmili yaşlarının başında on yüz bin milyon baloncuk ödemesi gerekiyor insanların. Ben de o YouTube kanalların listeleyeceğim çünkü içerden aldığım bilgiye göre, gençler en çok video formatında içerik tüketiyormuş, değil mi gençler?

Bu kanalların sahiplerinin birçoğu finans eksperi değil, borç batağından kendi kendine çıkmış, düşe kalka bir şeyler öğrenmiş sıradan gençler. O yüzden bazı tavsiyeler fazlasıyla tekrar ediliyor; sağlıklı yaşam bloggerlarının avokado sevdasına benzetebiliriz. Nihayetinde, dolar üzerinden mark üzerinden yatırım tüyoları değil, ufak tefek tavsiyeler, biraz zihin jimnastiği.

Türkiye’de benzer içeriğe denk gelmedim (“Milleniallar ev almıyor çünkü hepsi zincirini kırmış hür ve dijital ruhlar”  gibi yalanları saymıyorum, onlara dair görüşüm ektedir); ama bilen gören varsa yorumlardan ses versin, hem izlerim, hem de yazıya eklerim. Benim seçtiklerim Amerika merkezli olduğundan tavsiyelerin her zaman tam karşılığı olmayabiliyor. Yılmayıp anafikre odaklanıyoruz.

The Financial Diet

tfd_who-we-are1
Gife bakınca fark ettim, elimizde büyümüşler resmen.

İlk göz ağrım. Zaman içinde başka sunucuları olsa da şu an kamera önündeki kişi Chelsea Fagan. Mesajı belli: “Para hakkında konuşuyoruz çünkü siz hiç konuşmuyorsunuz“. Bence en kıymetli mesajı bu: Arkadaşlarla, aileyle veya kendinizle para konuşmak, neden tabu olsun? Parasızlıktan yakınmaktan değil, para sorunlarını, kaygılarını paylaşmaktan bahsediyorlar. Olmayan paralar varmış gibi yapmak, farazi bir yaşam standardını yakalamak için harcadıkça harcamak (evet sana diyorum, öğlenleri ekiptekilerle Kanyon’da salata yiyebilmek için akşam makarna kemiren genç birey), bu çırpınmayı ustaca gizleyip gayet rahatmış gibi yapmak, bunlar ağır ve gereksiz yükler. Ben değil, onlar diyor.

Chelsea videolarda heyecanla, bolca gülerek ve kendi hayatından dehşetengiz örnekler vererek harcama, tasarruf, bütçe, yatırım vb konuları işliyor. Bunun içinde, arkadaşlarınıza onlarla o pahalı restorana gitmeyişinizi nasıl anlatabileceğiniz de var, “eve çıktım sevinciyle abuk subuk şeyler almayın” uyarıları da. Tabii ki üretici ekip Chelsea’den ibaret değil, Lauren elmanın diğer yarısı, ayrıca destek ekipleri de büyüyor. Aynı isimli bir blogları ve yeni çıkmış kitapları da meraklısına not. Son zamanlarda bazı videolarının yeter ki sponsor memnun olsun diye aceleye geldiğini, fazla reklam koktuğunu ve standartlarına yakışmadığını düşünsem de, öncekiler hiç eskimeyen konulardan bahsettiği için istediğiniz yerden başlayabilirsiniz.

Kanalın yapımcısı, Crash Course ve vlogbrothers’tan tanıdığımız, YouTube duayenlerinden Hank Green.

How to Adult

how to adult
Yılbaşı hediyeleri, vergi dilimleri ve kayak tatilleri meselesi.

Yine bir Hank Green yapımı, arada kamera önüne de geçiyor. Bu kanalın amacı yetişkin hayatın okulda öğretilmeyen kısmlarıyla ilgili kısa bilgiler vermek. Borç ödeme, mülakata hazırlanma, yıl sonu değerlendirmesinde zam isteme gibi dertlere dair ipuçları var. Bu konuların dışında diğer ‘adulting’ meselelerinde de kısa videolarla yardımcı oluyorlar: yangın söndürücü nasıl kullanılır, ani bir vefat haberinde yas dönemi nasıl atlatılır ve hatta nasıl kravat bağlanır bile mevcut.

 

The Wild Wong

wong
Sakinliğini sevdiğim tatlı tatlı gülümsemiş yine.

The Wild Wong’un arkasındaki isim Kristin Wong.  Wong’un videoları temelde diğerleriyle benzer konularda; ama biraz daha çeşitli. Örneğin, parayla olan ilişkinizi anlamanızı sağlayacak “para kişilikleri”nden bahsediyor; paraya tapanlar, parasız hayatı yüceltenler, parayı kendi kıymetiyle eşitleyenler gibi. Bütçe planları yapıp  da uygulayamanlar için müdahale, farkındalık, tekrar yola koyulma ipuçları da Wong’un arşivinde. Bu yıl ayrıca boyunca seyircileriyle birlikte tasarruf challengeları yapıyor; her ay başka bir şeyi deniyor. Bu sektördekilerin çoğu kişi gibi freelance yazar olarak çalıştığı için, freelance hayatın zorluklarına dair detaylı video arayanlara da ilham verebilir.

Bence bütçe, insanı beceriksiz hissettiren konulardan. O yüzden de mükemmelliği değil, daha iyi olmayı anlatanları dinlemek daha iyi geliyor. Kristin’in “alışverişe çıkmak yerine jelibon yiyorum; en azından daha az kötü hissettiriyor” gibi saçma da olsa işe yarayan önerilerini, kendi gereksiz harcama itiraflarını (premium kediotu gibi), zengin-sağlıklı-fönlü-manikürlü-hepçokcici kombosuyla insanı boğmayan kişiliğini seviyorum. Bu konuları anlatırken de “hayattan ne istiyorum, nelerden kaçıp bunları yapıyorum, sırf indirimde diye on kilo cam temizleyici almamın sebebi ne?” gibi sorularla işi terapiye çeviriyor, psikoloji makaleleriyle seyircisini de kendini dinlemeye yönlendiriyor. Yakın zamanda Get Money isimli kitabı da çıktı, ilginizi çekerse.

Dave Ramsey Show

daveramsey
Kredi kartlarını bahçe makasıyla kırpıp yıldız yapan adam.

Bu alemlerin gurusu Dave. Üstteki iki ekip gibi sadece 20li yaşlara odaklanmıyor, her yaş ve gelir durumundan insana tavsiye veriyor. Meşhur yöntemi 7 Baby Steps’i bu alemlerde en yaygın bilinen ve temel alınan yapılardan. Dediğim dedik biri, radyo programı ve podcastlerinin hayranı kadar düşmanı da var. Başta dediğim gibi, farklı bloggerlardan aynı şeyleri duymaya başladığınızda bir de Dave’e sormakta fayda var; tahminen hepsiyle alay edip tam tersini savunuyordur. Sayılarla aranız iyiyse, bir de ev çevirme, bütçe yapma, tasarruf vb işlerde biraz ilerde olduğunuza inanıyorsanız, belki bu kanal daha size göredir.

***

Eveet sevgili Mahmutters, tavsiyeler emrinize amade. Elbette “Bir senede nasıl 30,000 dolarlık borç ödeyip bir de 20,000 dolar biriktirdim?” videoları da bol; ama gerçekçi hayatlara makul öneriler bence daha zor bulunuyor.  Hiç olmadı buralardan zıplaya zıplaya başkalarını bulabilirsiniz. Aklınıza yatarsa, hatta bir de işinize yararsa, başarınızı kutlama kokteylleri sizden.

 

 

 

One thought

  1. bir ara bunları bloga yazmıştım ama eski yazıları silince gitiler; bir kısa toparlama yazayım:
    bir giysi alırken onu giyip bir yere gidemeyeceksem ( yani cebimde onu aldığım para kadar para kalmıyorsa, almıyorum)
    dışarıda makarna gibi aslında çok ucuz yemeklere deli paralar vermemek.
    indirim zamanlarını takip edip iyi bir siyah elbise, iyi bir ayakkabı ve çanta alıp bir iki sene tepe tepe kullanmak.
    sigarayı bırak.
    takisyi azalt. toplu taşıma hatta bir iki kilometrelik mesafeleri yürü. spor salonuna da gerek kalmadı bak.
    her ay maaş yatınca önce mesela 100 euro al, ay sonu artsın alayım diye bekleme. artmaz, harcarsın çünkü 8 ay biriktirsen 800 euro ile yazın istediğin yunan adasında tatil yaparsın.

    Liked by 3 people

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s