Venedik maskeleri: Eğlenceli, şakacı ve bazen hayat kurtarıcı

Şok-o-pop! yazısını yazarken, en az Şokopop bey kadar araştırmacı gazeteci olan Gülş’cüğüm “Bu adamın maskesinin bir adı var mı?” diye sordu ve olaylar gelişti. Maske deyince akla ilk gelen Jim Carrey, Guy Fawkes ve Operadaki Hayalet’teki hayalet (kimse adını bilmiyor, evet) seçeneklerini eledikten sonra elimizin altında internet olduğunu fark edip kısa bir aramayla bunun Venetian Volto maskesi olduğunu bulduk.

Böylece benim bir sonraki yazımın konusu da kendiliğinden ortaya çıkmış oldu: Venedik maskeleri! Birkaç yıl önce Venedik’e gittiğimde bayıldığım maskelerin hepsini alamayacağım için (halbuki o zaman Euro şu ankinin yarısı kadardı), çeşit çeşit Venedik maskesinin anlam ve tarihini anlatan bir kitap edinmiştim. Kitapta, Venedik Karnavalı’nda da sıkça görülen eski dönem kıyafetlerin tıpkıbasımlarını üzerlerine geçiren kadınlar ve erkekler Zümrüt Fotoğrafçılık’a yaraşır pozlar vermişlerdi. Böyle kitaplar karşısında küçük bir çocuk gibi davrandığım için çoğunlukla resimlerine bakmıştım. Maskelerin isimlerini de doğrusu hiç hatırlamıyordum.

venedik maskeleri - venedik karnavali
cümbüş.jpeg

Söz konusu Mahmut olunca ben de unuttuğum bu kitabı buldum tekrar ve karıştırmaya başladım. Okumadığım ya da sadece göz attığım yerlerde maden gizliymiş meğer! Tüm kitabı çevirip buraya dökecek değilim ama sadece şekilleriyle değil, hikayeleri ve anlamlarıyla da en ilginç bulduğum birkaç maskeden bahsedeceğim.

Mattacino

Maskelere dair en eski kayıtlarda dahi karşımıza çıkan Mattacino’nun adının, soyluların eğlence ve şaka dolu “matine”lerinden geldiği düşünülüyor. Bu maskeyle özdeşleşen ve gerçek bir eşek şakası olarak tanımlanabilecek yumurta oyunu ise yerel yönetimin 1268 yılında bir kanun çıkarmasına neden olacak kadar sinir bozucu. Başıboş soylu gençlerin akşamüstü eğlencesi, Mattacino maskelerini takıp ellerindeki kementler yardımıyla, gezintiye çıkmış kadınlara içi su dolu yumurtalar atmakmış. Bu iş öyle çığrından çıkmış ki, sonunda gezinti alanlarının etrafına ağlar gerilmiş ve kadınların korunması sağlanmış. Bu koruma hamlesinde, bazı yumurtaların içinde su yerine kötü kokulu bir sıvı konmasının da etkisi vardı kuşkusuz.

mattacino
Mattacino (görsel: Libero blog)

Bauta

Ulusal maskelerden Bauta en yaygın ve eğlenceden çok gizlenmek için en çok kullanılan maske. İsminin nereden geldiği kesin olarak bilinmemekle beraber, Bauta tüm farklılıkları saklayan, onu takan herkesi eşitleyen bir maske olarak tanımlanıyor. Hem kadınlar hem de erkekler tarafından takılan Bauta özellikle devlet başkanı ve engizisyon mahkemesi üyeleri arasında çok popülermiş. Sizin anlayacağınız Bauta’nın işlevi, bizdeki “tebdil-i kıyafetle halkın arasına karışma” geleneğinin İtalyancasıymış.

bauta
Bauta (görsel: Flickr)

Domino

Bauta’nın daha zarif bir versiyonu olan Domino, kukuletasıyla beraber servis edilen bir karnaval maskesi. Fransızların keşiş maskelerine verdiği isim olan Domino, Latince “Benedicamus Domino” (Bless the Lord / Tanrıyı Kutsa) ifadesinden geliyor. Domino maskesinin keşişlerden sonra yaygınlaşması ise, Büyük Britanya’nın Papa ile ters düşmesinden sonra gerçekleşmiş. Maskenin, İngilizlerin Katolik Kilisesi’ne karşı umursamaz ve boyun eğmez tavrını simgelediği düşünülüyor.

domino
Domino (görsel: Etsy)

Larva / Volto

Adını Latince hayalet anlamına gelen larva sözcüğünden alan Larva ya da diğer adıyla Volto, Bauta’ya benzeyen klasik beyaz bir Venedik maskesi. Ayışığıyla aydınlanan Venedik sokaklarında gece gezinen kişilerin yüzündeki bu maskenin onları gerçekten soluk hayaletlere benzettiğini hayal etmek zor değil. Larva’yı takan kişi, kadın ya da erkek olsun, onu her zaman korsan şapkasına benzer üçgen şeklinde bir şapka ile tamamlıyor. Bu maskenin en iyi özelliği ise alt kısmının öne doğru uzanması sayesinde onu takan kişinin konuşma, yeme-içme gibi eylemleri rahatça gerçekleştirebilmesi.

volto
Larva / Volto (görsel: Simply Masquerade)

The plague doctor (Veba doktoru)

Bence en korkunç maskelerden biri olması bir yana, pratikte kullanımı ile hayat kurtaran belki de tek maske, veba doktorununki. 16. yüzyılda Dr. Charles de Lorme tarafından Fransa’da tasarlanan maskenin, vebanın yaygın olduğu Venedik gibi şehirlerde kullanılmaya başlanması uzun sürmemiş. Elindeki ince bastonla hastalara temas etmeden kıyafetlerini aralayarak onları muayene eden veba doktorlarının maskeleri ise öne doğru bir kuş gagası gibi uzanıyor. Kayıtlara göre, bu uzun burun kısmında dezenfektan maddeler bulunuyor ve bu, doktorun hasta yanında korkmadan nefes alabilmesini sağlıyor.

veba doktoru
Veba doktoru

 

Harlequin

Rönesans dönemi günlük hayat ve karnaval maskelerinin dışında bir de tiyatro maskeleri var. Bunların çoğu, oyuncunun giydiği kıyafetle bütünleşen ve belli birtakım karakter özelliklerini işaret eden maskeler. En ünlüsü ve dünya çapında tanınanı ise Harlequin.

Her ne kadar maske denince benim de aklıma ilk Venedik gelse de, ünlü Harlequin’in Venedik’ten çıktığını tahmin etmezdim. Barok çağın tiyatrosu Commedia dell’Arte’nin en popüler maskesi olan Harlequin’i takan oyuncu biraz aptal, hatta deli olan ve sürekli aç bir karakteri canlandırıyormuş. Komik görünüşlü bir ceket ve pantolon giyen Harlequin’in maskesi ise sivri burunlu, yüzün yarısını kaplayan, zaman zaman da üzerinde şeytani kaşlar ya da koca bir bıyık olan, siyah bir tür maske.

harlequin
Harlequin (görsel: CandyAppleCostumes)

Commedia dell’Arte’nin kıyafetleri de maskeleri kadar gösterişli ve elzem, ama onlardan fazla söz edilmiyor. Muhtemelen maskeler çok daha kolayca pazara sürülebildiği ve turistik birer eşya haline gelebildiği için… Kıyafetlerle ilgili ayrı bir yazı yazmak içinse tekrar Venedik’e gitmem şart oldu bence.

 

Kapak görseli: https://www.fulltravel.it/ 

Kaynak: Venetian Masks and the “Commedia dell’Arte”, Arsenal Editrice, Jan 2012

Yazar: bellatrixbegins

twitter, instagram: @bellatrixbegins kişisel blog: www.bellatrixbegins.blogspot.com Daha ne diyem, Mahmut mu diyem? (DEDİ)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s